Jak ćwiczyć z dzieckiem w klasie I-III

 

Czytanie głośne, w odróżnieniu od cichego, jest bardziej skomplikowane. Ciche czytanie jest procesem krótszym i prostszym. Przy czytaniu głośnym oko wyprzedza głos, a ta różnica czasowa zwiększa się w miarę nabywania wprawy w czytaniu.

 Wyróżnia następujące zasadnicze etapy nauki czytania:

• głoskowanie (m-a-m-a)
• czytanie sylabami (ma-ma )
• globalne czytanie wyrazów (mama)

W klasie I czytanie głośne powinno być poprawne i wyraziste, od klasy II także płynne, ze zmianą siły i tonu głosu, tempa czytania, stosowania pauz gramatycznych i logicznych , a od klasy III ma się odznaczać ponadto akcentem logicznym, nie mówiąc już o zwiększonej biegłości i szybszym tempie czytania.

O czytaniu płynnym mówi się wtedy, gdy uczeń czyta wyrazy jako całości. O poprawnym, gdy wymawia starannie wszystkie głoski, czyta je wyraźnie, nie sepleni, nie przekręca liter, sylab i wyrazów, nie opuszcza wyrazów, ani też nie dodaje, zwraca uwagę na znaki przestankowe, nie zatrzymuje się przed trudniejszymi wyrazami. Uczeń czyta wyraziście, gdy stosuje właściwą intonację, nie czyta zbyt monotonnie, bez wykrzykiwania, gdy umie wyrazić uczucia. Czytanie odznacza się biegłością, gdy czytający potrafi odczytywać tekst z zaznaczeniem akcentu logicznego, to jest tak, aby nie tylko on, ale i słuchający mogli łatwo zrozumieć tekst, uchwycić jego związki znaczeniowe. Uczeń czytający biegle ma na tyle rozszerzone pole czytania, że umie przeczytać następny wyraz zanim go wypowie.

Ćwiczenia w czytaniu:

1. Gdy dziecko ma znaczne trudności w czytaniu np. czyta litera po literze, nie potrafi tych literek złożyć itp. przeprowadzamy wtedy „czytanie we dwoje”. Czytamy wtedy razem z dzieckiem, ale głos dorosłego musi być cichutki, gdyż stanowi tylko tło, na którym głos dziecka będzie wyraźnie słyszalny. (Trzeba pamiętać o tym, że to dziecko ma się nauczyć czytać, a nie dorosły). Czytać trzeba powoli, ale tak, aby nie dzielić wyrazów, lecz starać się odczytywać je w całości. Można przy tym wyraz „rozciągać” tak, jakby się go trochę śpiewało. Nazywa się to czytaniem z zaśpiewem. Czytanie takie powinno trwać 5, najwyżej 10 minut, ale trzeba je ćwiczyć codziennie. W miarę uzyskiwania wprawy w czytaniu, głos dorosłego będzie stopniowo ulegał zanikowi (będzie coraz bardziej cichy, aż do szeptu), a śpiewne przeciąganie wyraźnie będzie ulegało skróceniu. W ten sposób doprowadzi się dziecko do samodzielnego poprawnego czytania.

2. Jeśli dziecko już nie literuje i potrafi czytać samodzielnie, chociaż jeszcze nie całkiem poprawnie – prowadzimy z nim czytanie pod kontrolą dorosłego. Dziecko czyta powoli, a dorosły poprawia jego błędy, poleca przeczytać zdanie jeszcze raz, pilnuje, aby dziecko czytało dokładnie, całymi wyrazami, przestrzegało przecinków i kropek. Jeżeli nikt nie poprawi jego błędów, to będą się one utrwalać i dziecko nie nauczy się czytać poprawnie.

W czasie czytania (każdego: i we dwoje, i pod kontrolą) dziecko powinno posługiwać się zakładką. Dziecko przesuwa ją pod linijkami tekstu, który właśnie jest czytany. Zakładka powinna być przesuwana w sposób ciągły, bez skoków, bo ona prowadzi oczy dziecka, reguluje tempo i kierunek ruchów gałki ocznej. Jeżeli dziecku ręka się trzęsie i zakładka skacze, należy ująć jego dłoń i spokojnie przesuwać pod linijkami czytanego tekstu.

3. Czytanie sposobem kombinowanym prowadzimy w ten sposób, że dziecko czyta najpierw głośno pod kontrolą dorosłego, np. przez 10 min a kiedy widzimy, że już się zaczyna męczyć polecamy, aby pozostałą część przeczytało po cichu. Następnie opowiada przeczytaną treść. Pamiętajmy o tym, że zawsze, po każdym czytaniu, dziecko ma opowiedzieć to, co przeczytało. Jeśli opowiada niedokładnie albo tylko częściowo, musimy pomóc mu odpowiednio postawionymi pytaniami – jeśli mimo to widzimy, że nie rozumie, powinno przeczytać jeszcze raz i wtedy opowiedzieć. Kiedy już opowie treść przeczytanego tekstu, możemy mu zaproponować, aby narysowało lub namalowało jakiś obrazek związany z treścią czytanki – trzeba przy tym zawsze zainteresować się tym obrazkiem, porozmawiać z dzieckiem na jego temat.

 

Pisanie to związek między wyobrażeniem słuchowym, wzrokowym i ruchowym. Mówiąc o pisaniu mamy na uwadze zarówno stronę graficzną pisania, jak też ortograficzną, gramatyczną i stylistyczną.

Nauka pisania w klasie I to nie tylko zaznajomienie dzieci z kształtem i sposobem pisania pojedynczych liter, ale także wyrabianie w nich umiejętności pisania liter w wyrazach. Chodzi również o to, aby dzieci pisały czytelnie, estetycznie i płynnie. W klasie II i III celem ćwiczeń w kształtnym pisaniu jest utrwalenie nawyków zdobytych w klasie I oraz wyrabianie kształtnego i płynnego pisma.

Ćwiczenia w pisaniu:

Odwzorowywanie – należy jednocześnie do ćwiczeń graficznych. Dziecko spogląda na wzór (radzi się) dopóty, dopóki w jego umyśle nie powstanie wyobrażenie odtwórcze kształtu danej litery (wyrazu), gotowy schemat motoryczny oraz odpowiadające danemu wyrazowi pojęcie (wyobrażenie) znaczeniowe.

Przepisywanie – odtworzenie tekstu podanego za wzór. Polega na wzrokowym ujęciu przez ucznia wyrazu jako całości i na przepisywaniu go w poprawnej postaci. Jest to forma prosta nieskomplikowana.

 

Pisanie z pamięci – Kiedy dziecko umie już zapisać i odczytać różne wyrazy; możemy ćwiczyć z nim pisanie z pamięci, które musi przebiegać wg następującej kolejności:

1. Dziecko odczytuje zdanie wybrane do pisania – najlepiej, jeśli jest to krótki podpis po obrazkiem albo krótkie zdanie z elementarza (trzy, najwyżej czterowyrazowe).

2. Liczy na palcach wyrazy w nim zawarte, wymawiając je głośno.

3. Każdy wyraz dzieli na litery, wymawiając odpowiednie głoski i dotykając każdą literę palcem. Można też polecić dziecku, aby klasnęło tyle razy, ile jest liter w danym wyrazie, albo żeby tyle razy stuknęło ołówkiem w stolik.

4. Składa zdanie z powrotem i odczytuje jeszcze raz w całości.

5. Każdy wyraz dziecko dzieli na sylaby (części wyrazu) i wystukuje ołówkiem lub wyklaskuje liczbę sylab w wyrazie.

6. Zasłania zdanie kartką papieru i pisze w zeszycie, dyktując sobie półgłosem po literce lub sylabie.

7. Po skończeniu porównuje zapis z wzorem i poprawia samodzielnie ewentualne błędy.

8. Prowadzący ćwiczenie kontroluje poprawność zapisu.

Jednorazowa dawka pisania z pamięci powinna obejmować nie więcej niż 2 – 3 zdania. Każde z nich może mieć 3, a potem 4 wyrazy.

 

Pisanie ze słuchu – Kiedy dziecko umie już pisać z pamięci, możemy próbować pisać ze słuchu.

1. Czytamy dziecku głośno całe dyktando (krótkie, mające 3 – 4 zdania, potem więcej) i sprawdzamy czy dziecko zrozumiało to, co usłyszało. (Dziecko powinno opowiedzieć treść dyktanda).

2. Następnie prowadzący ćwiczenie czyta pierwsze zdanie dyktanda, dziecko powtarza to zdanie i liczy na palcach ile tam jest wyrazów. (Na początek nie powinno być więcej jak 3 – 4 wyrazy w jednym zdaniu).

3. W zdaniu mogą być 1 – 2 wyrazy trudniejsze dla dziecka. Te wyrazy dziecko powinno albo ułożyć z liter ruchomego alfabetu, albo wyszukać je w słowniczku, a najlepiej jeśli jeden wyraz ułoży z liter ruchomego alfabetu , a drugi wyszuka w słowniczku . Przy szukaniu trzeba mu pomóc, zaznajamiając z układem słowniczka.

4. Następnie podzieli te wyrazy na litery i na sylaby.

5. Prowadzący ćwiczenie raz jeszcze przeczyta całe zdanie, a potem zasłania ułożony trudny wyraz i zamyka słowniczek.

6. Dziecko zapisuje całe zdanie ,a prowadzący sprawdza czy napisało dobrze i poleca dziecku poprawić błędy. (Dziecko pisze ołówkiem). Tak postępuje z każdy następnym zdaniem.

Po skończonym dyktandzie można dziecku narysować w zeszycie kolorową kredką słoneczko, gwiazdkę albo kwiatek na znak, że się docenia jego wysiłki i że dobrze napisało ćwiczenie.

 

Pamiętajmy o tym, że dyktując dziecku zdanie, trzeba je bardzo wyraźnie wymawiać, nawet przesadnie wyraźnie, aby dziecko mogło usłyszeć wszystkie głoski, które są w każdym wyrazie.